Laýma keseli näme ?: Görünmeýän keseliň alamatlary we alamatlary
Laýma keseli näme ?: Görünmeýän keseliň alamatlary we alamatlary
Anonim

Waksinasiýa berilmeýän haýsy kesel, 1982-nji ýyldan bäri her ýyl habar berilýän hadysalarda 25 esse töweregi köpeldi? Demirgazyk Amerikada we Europeewropada iň köp ýaýran garyn keseli haýsy?

Laýma keseli.

Soňky gözleglere görä, 2009-njy ýylda Laýma keseliniň 30 000 töweregi tassyklanandygy habar berildi. Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleri (CDC) keselleriň hakyky sanynyň 480 000 töweregi bolup biljekdigini çaklaýar. 2011-nji ýylda Konnektikut, Delawer, Maýn, Meriländ, Massaçusets ştatyndaky Laýma keseliniň 96 göterimi habar berildi., Minnesota, Nýu-Hempşir, Nýu-Jersi, Nýu-Yorkork, Pensilwaniýa, Wermont, Wirjiniýa we Wiskonsin. Kazyýetler Demirgazyk Kaliforniýada we Günbatar kenarda-da ýüze çykdy. Ilki bilen ABŞ-nyň günorta-gündogarynda we gündogarynda duş gelýän ýeke-täk ýyldyz belliginiň Laýma keselini ýokaşdyrmaýandygyny bellemek möhümdir.

Taryh

1975-nji ýylda Konnniýanyň Laýma sebitinde ýaşaýan çagalar we ulular toparynda adaty bolmadyk artrit alamatlary ýüze çykyp başlady. 1977-nji ýyla çenli şol döwürde aýdylyşy ýaly 51 sany "Laýma artriti" diagnozy goýuldy we ýokaşmagy bilen gara aýakly garynja (Ixodes scapularis) baglanyşdy. Hünärmenler Konnektikutyň şol böleginde Laýma keseliniň döremegini daşky gurşawda adam tarapyndan döredilen üýtgeşmeler bilen baglanyşdyrýarlar; ozal ekerançylyk ýerleri tokaýlaşdyrylypdy we soňra şäher ýakasyndaky ýaşaýyş jaýlary üçin ösdürilipdi, şeýlelik bilen ýabany tebigaty (we tekeleri) adamlar bilen baglanyşdyrypdy.

1982-nji ýylda Willy Burgdorfer ýokançlyga sebäp bolan bakteriýany tapdy. Borrelia burgdorferi, sifilise sebäp bolýan spirochete bakteriýasy bilen baglanyşykly spirochete. Infectedokançly gany ganyňyzy içip otyrka, bakteriýalar ganyňyzdan çykýar. B. burgdorferiniň dykyz görnüşi, bedeniňiziň dokumalarynda gizlenmäge we gizlenmäge mümkinçilik berýär we şonuň üçinem şeýle giň zeper ýetirýär. “Borrelia burgdorferi” -niň bäş kiçi görnüşiniň bardygy, ABŞ-da 100-den gowrak ştammy we 300-e golaý ştammy emele getirýändigi mälimdir, bularyň köpüsinde dürli antibiotiklere garşylyk döredilen bolmagy mümkin.

Serologiýa synagy 1984-nji ýylda Konnektikutda giňden ýaýrady. On ýyldan gowrak wagt geçensoň, 1997-nji ýylda Laýma keseline garşy ilkinji sanjym başlandy. Şeýle-de bolsa, dört ýyl soň öndüriji sanjymy bazardan çykardy.

Geçiriş

Laýma keselinden ejir çekýänleriň käbiri garynjanyň dişlenendigini ýada salmaýandygy sebäpli, doktor Deitrih Klinghardt ýaly käbir adamlar bakteriýalaryň çybynlar, möýler, garynjalar we mör-möjekler ýaly beýleki mör-möjekler tarapyndan hem ýaýramagynyň mümkindigine ynanýarlar. CDC muny ret edýär we "Laýma keseliniň adamdan adama ýokaşýandygyna hiç hili subutnama ýok. Mysal üçin, bir adam Laýma keseli bolan adama degmekden, öpmekden ýa-da jyns gatnaşyklaryndan ýokaşyp bilmeýär" -diýdi. Dogabitdi geçiş has az düşnüklidir. "Göwrelilik döwründe alnan limon keseli plasentanyň ýokaşmagyna we çaga dogluşyna sebäp bolup biler; emma ene degişli antibiotik bejergisini alanda düwünçege hiç hili ýaramaz täsir tapylmady. Laýma keseliniň ene süýdünden ýokaşandygy barada habar ýok" CDC-de şeýle diýilýär. Alymlar Laýma keselini döredýän bakteriýalaryň haýyr-sahawat üçin saklanýan ganda ýaşap biljekdigini anykladylar, şonuň üçin Laýma keseli bilen bejergi alýan adamlara gan tabşyrmazlyk maslahat berilýär.

Itler we pişikler Laýma keselini alyp bilseler-de, bu keseli eýelerine ýaýradyp biljekdiginiň subutnamasy ýok.

Laýma keseli köplenç alamatlara we ýokaşan garynjalara duçar bolmak mümkinçiligine esaslanýar.

Diagnoz we alamatlar

Beýleki ýokanç keseller üçin gan synaglarynda bolşy ýaly, ýokançlygyň ilkinji hepdelerinde serum synagynyň negatiw bolmagyna garaşylýar. Infectionokançdan birnäçe hepde soň, ferment bilen baglanyşykly immunosorbent barlagy (ELISA) B. burgdorferi antikorlaryny tapyp biler; ELISA synagy oňyn bolsa, diagnozy tassyklamak üçin günbatar bölegi amala aşyrylýar. Bu synaglaryň takyklygy we şonuň üçin diagnoz keseliň basgançagyna baglydyr.

Garynjanyň dişlenýän ýerinde kiçijik, gyzyl çişik peýda bolup biler. Garynjalar dişlenenden soň şeýle bökmek adaty zat we Laýma keselini hökman görkezmeýär. Şeýle-de bolsa, ýakyn günlerde gyzyl reňk öküziň göz nagşynda dökülme döredip, gyzyl daş ýüzügi açyk meýdany gurşap biler. Eritema migrantlary diýlip atlandyrylýan dökülme, Laýma keseliniň goly hökmünde bellidir, ýöne köp adam üçin dökülme öküziň gözi ýaly bolup bilmez. Käbir adamlar bu dökülmäni bedeninde birden köp ýerde ösdürýärler. Gyzzyrma, sowuklama, ýadawlyk, bedeniň agyrmagy we kelle agyry - dümew ýaly alamatlar dökülmä ýoldaş bolup biler.

Bejerilmese, ýokançlyk bogunlara, ýürege we nerw ulgamyna ýaýrap biler. Şol döwürde alamatlar bogun agyrysyny we çişmegi öz içine alyp biler. Dyzlar esasanam gowşak, ýöne agyry bir bogundan beýlekisine geçip biler. Infectionokançlykdan birnäçe hepde, aý ýa-da birnäçe ýyl soň adam beýnini gurşap alýan membranalaryň çişmegine (meningit), ýüzüň bir tarapynyň wagtlaýyn ysmazlygyna (Belliň ysmazlygy), el-aýaklaryň gowşaklygyna ýa-da myşsalaryň hereketiniň bozulmagyna sebäp bolup biler..

Infectionokançdan birnäçe hepde soň, käbir adamlarda bu az ýaýran alamatlar ýüze çykýar:

  • Düwürtiksiz ýürek urşy ýaly ýürek problemalary. Heartürek problemalary seýrek ýagdaýda birnäçe günden ýa-da hepdeden köp dowam edýär
  • Gözüň çişmegi
  • Bagryň çişmegi
  • Agyr ýadawlyk

Aldawlar

Doktor Jozef Merkolanyň pikiriçe, öküziň gözüniň dökülmegi ýokaşanlaryň ýarysyna golaýynda ýok we Laýma hassalarynyň ýarysyndan azy bir dişlemegi ýada salýar; käbir gözleglerde bu san 15 göterime çenli pes bolup biler. Lukmanlar Laýma keselini "beýik imitator" diýip atlandyrýarlar, sebäbi köp skleroz, fibromiýalgiýa, dowamly ýadawlyk sindromy we hatda Alsgeýmer keseli ýaly beýleki näsazlyklara meňzeýär. Laýma keseli bilen kesellänleriň köpüsi sagdyn görünýär we ganyň işlemegi adaty bolup biler. Şol sebäpli oňa "görünmeýän kesel" hem diýilýär.

Bejergi

Infectionokançlygyň başlangyç döwründe antibiotikler bilen bejergi alýan hassalar adatça çalt we doly dikelýärler. Keseliň soňky döwürlerinde bejergi alýan näsaglaryň köpüsi antibiotiklere gowy jogap berýärler, käbirleriniň nerw ulgamyna ýa-da bogunlaryna uzak wagtlap zeper ýeten bolmagy mümkin. Näsaglaryň takmynan 10-20 göterimi ýadawlygy, myşsalaryň agyrmagyny, ukynyň kynlaşmagyny ýa-da antibiotik bejergisini maslahat berenden soň hem pikirlenmekde kynçylyk çekýär. Bu alamatlary antibiotikleriň has uzyn kurslary bilen bejerip bolmaýar, ýöne lukmanlar wagtyň geçmegi bilen öz-özünden gowulaşýandyklaryna ynanýarlar.

Maýo klinikasynyň pikiriçe, agyz antibiotikleri Laýma keseliniň irki bejergisi. Ulylar we sekiz ýaşdan uly çagalar üçin adatça doksiklin degişlidir; ulular, kiçi çagalar we göwreli ýa-da ene süýdi bilen iýmitlendirýän aýallar üçin adatça amoksitsillini ýa-da sefuroksimi öz içine alýar. Kesel merkezi nerw ulgamyny öz içine alanda, damar antibiotikleri maslahat berilýär. Bu bejergi, alamatlardan gutulmak üçin birnäçe wagt gerek bolsa-da, ýokançlygy ýok etmekde täsirli.

Häzirki wagtda sanjym ýok bolsa, Laýma keseliniň öňüni almak mör-möjeklerden goranmagy we tekeleri derrew aýyrmagy öz içine alýar.

Mowzuk arkaly meşhur