Jemgyýetçilik şahsyýet teoriýasy näme üçin özüňi daşda duýmagyň seni has jynsparaz edip biljekdigini düşündirip bilermi?
Jemgyýetçilik şahsyýet teoriýasy näme üçin özüňi daşda duýmagyň seni has jynsparaz edip biljekdigini düşündirip bilermi?
Anonim

Indiki gezek nätanyş dostuňyz ýa-da garyndaşyňyz reňkli bir bellik edeninde, belki jynsparaz ýa-da nadan teswir, beýleki adamlaryň şol adama näderejede ýakyndygyny göz öňünde tutuň. Recentaňy-ýakynda geçirilen bir gözlegiň netijesine görä, adamlar beýleki toparyň agzalary olary topardan aýyrandyklary sebäpli has jynsparaz garaýyşlary görkezip bilerler.

Biz häzirki zaman medeniýetini onýyllyklardan we asyrlardan düýpgöter tapawutly diýip hasaplaýarys. Socialöne sosial psihologlar 1970-nji ýyllardan bäri adamlaryň haýran galdyryjy, formulaly yzygiderlilik bilen toparlara bölünmegi halaýandyklaryna düşünýärler. Sosial şahsyýet teoriýasy (SIT) diýlip atlandyrylýan topara agza bolmak baradaky pikir, şahsyýetiň kesgitlenmeginde goşulmak we aýrylmak möhüm rol oýnaýar. Häzirki gözlegçiler, girew goýlan zyýanyň bir bölegi adamlaryň beýleki jynslara nähili garaýandyklary bilen baglanyşyklydyr.

Topar "Prosesler we toparara gatnaşyklar" neşirinde çap edilen hasabatynda: "Näbellilik howpy abananda, adamlar ekstremist ýa-da etnosentrik toparlar bilen has berk baglanyşýarlar" -diýdi.

Jynsparazlygy kesgitlemek

Kimdir biriniň aýrylandygy sebäpli ajy we jynsparazdygyny ýa-da hiç kimiň jynsparazlygy halamaýandygy sebäpli aýrylýandygyny ýa-da ýokdugyny anyklamak tebigy ýagdaýda kyn. Şeýlelik bilen topar birnäçe synag geçirmek üçin laboratoriýasyna gitdi. Sosial psiholog Nilüfer Aýdiniň ýolbaşçylygynda Mýunhen uniwersitetiniň gözlegçiler topary ýaňy bir işe başlan adam hakda üç gysga hekaýanyň birini okamak üçin 50 kollej okuwçysyny işe aldy. Bir wersiýada gahrymanyň işdeşleri garşy alýarlar; başga birinde sowuk we aýratyn; üçünjisinde bolsa bitarap açyklygy görkezýärler.

“Tejribe toplamak” diýlip atlandyrylýan hadysadyr, okyjylar kem-kemden baş gahrymanyň pikirine aralaşýarlar diýen düşünje esaslanyp, her hekaýany okaýanlaryň soňundan daşary ýurt ideýalaryna wagtlaýyn garaýyş döretjekdigine düşünmäge synanyşdylar. Mundan başga-da, Mýunhende guruljak metjit barada täzelikler okaldy, şondan soň "Musulmanlar öz dinlerini beýle aç-açan ulanmaly däldirler" we "Musulmanlar öz toparlarynda galmaly" ýaly sözlere razydygyna baha berildi. Olaryň hersinden metjidiň peýdasyna haýyşnama gol çekilmegi haýyş edildi.

Aýdin we onuň kärdeşleri sosial taýdan aýrylmak hekaýasyny okaýanlara “has güýçli musulmançylyga garşy garaýyşlary habar berdiler”. Topara girýänleriň diňe 25 göterimi sosial we bitarap toparlardaky 37,5 göterime garanda gol çekdi. Bu boşlugy näme düşündirip biler?

Şahsyýeti peseltmek

Nazaryýetiň ilkibaşdaky düşünjesinden bäri, sosial psihologlar SIT-i birnäçe dürli kategoriýa böldüler: şahsyýetler arasyndaky toparlaýyn dowamlylyk, oňyn tapawutlylyk we oňyn tapawutlandyryş strategiýalary (özi-de birnäçe eli bar). Şahsyýetara toparlaýyn dowamlylyk, adamlaryň näme üçin belli bir hereketleri ýerine ýetirjekdigini görkezýär, bir tarapdan kamikaze uçarmanlary we iki ýurda wekilçilik edýän esgerler beýlekisine garşy söweşýär - beýlekisi bolsa basketbol oýnamak ýa-da gatnaşmak ýaly az ölümli hereketler. nägilelik, arasynda bir ýere gaçmak.

Oňyn tapawutlylyk birneme tapawutlanýar. Bu kiçi teoriýa, köplenç toparyň pikirine görä, adamlaryň oňyn düşünje almak üçin hemişe ymtylýandyklaryny göz öňünde tutýar. Esasanam adamlar bizi halaýan wagtlaryny halaýarys. Şeýlelik bilen, käbir ideallara zyýan bermeýänçä, şol şekili goldamagy dowam etdireris. Adamlar bizi halamaýan halatynda, SIT oňyn tapawutlylygy gazanmagyň üç usulyny hödürleýär: aýratyn hereketlilik (toparyň iýerarhiýasynyň geçendigini göz öňünde tutup, toparyň abadançylygyny göz öňünde tutman üstünlik gazanmaga çalyşmak), jemgyýetçilik döredijiligi (toparyň şahsyýetine täzeden garamak) belli bir kanallaryň üsti bilen - aýdym-saz meşhur mysal bolup durýar) we jemgyýetçilik bäsleşigi (deňeşdirmek arkaly gymmaty görkezmek üçin tarapdarlygy görkezmek).

Şol soňky usul - jemgyýetçilik bäsleşigi Aýdiniň we onuň toparynyň okuwynyň merkezinde ýerleşýär. Mundan başga-da, temalar gahrymanyň işdeşlerini gödek we dostluksyz okaýarka, işdeşleriniň jemgyýetçilik bäsleşigine göz aýlaýardylar. Ofis, degişmäni hasaba almazdan öz şahsyýetini tassyklaýardy. Netijede, okyjy bu bäsleşik bilen meşgullandy we bu ýagdaýda musulmanlara garşy görkezdi.

Topar şeýle hem iki aýry, ýöne baglanyşykly synag geçirdi. Subýektlerden, özlerini aýrylan ýaly duýýan wagtlaryny ýada salmak, sosial bäsdeşlik üçin akyl taýdan täzeden başlamak haýyş edildi. Şol bir daşary ýurda garşy ideallar peýda boldy. Iň soňky synag, "Daşary ýurtlular jenaýatyň derejesini ýokarlandyrýar" we "Daşary ýurtlular iş ýerlerini alýarlar" ýaly sözler bilen ylalaşýandyklaryny görkezmezden ozal, özlerini güýçli ýa-da güýçsiz duýýan wagtlaryny suratlandyrmagy haýyş edenlerinde, tabytdaky dyrnagy sürdi. Netijede bu ikisi öňküsi ýaly gaýtalandy: Aýrylyşmak duýgusy azlyklara bolan negatiw duýgulary çaklaýar.

Topar ýazdy: "(syýasy) radikalizm bilen meşgullanmak näbellilik duýgusyny azaldyp biler, bir adamyň sosial dünýäsinde öňünden aýdyp boljaklygy we dolandyryp boljakdygyny duýup." Şeýdip, adamlar aýrylmagyň tebigy ýaly görünýän netijesini nädip ýeňip bilerler? Topar iň bolmanda bir çözgüt hödürleýär: "Adamlara durmuşyna gözegçilik duýgusyny dikeltmäge kömek etmek, sosial taýdan aýrylandan soň çydamsyzlygyň öňüni alyp biler diýen netijä gelýäris." Başga bir söz bilen aýdylanda, muny özüňiz almaň. Şahsyýetiňiz ondan has uludyr.

Mowzuk arkaly meşhur